Hafızamız Bir Video Kayıt Deposu mudur?

Hafızamız Bir Video Kayıt Deposu mudur?

Daha önce belirtildiği gibi, anılar ses ya da video kayıtları değil, uzun süreli belleğimiz olan yığından çekip çıkardığımız öykülerdir. Yaşadığımız olayları anlamlı kılmak için bu öyküleri kurgularız. Anılar zamanla bozulur, alt üst edilir, diğer anılara karışır, onlar tarafından bastırılır ve en sonunda kaybolup giderler. Ama bazı anılar gerçekleştikleri günkü kadar canlı kalırlar, en azından öyle görünürler. Bunlar çürümeyi reddeden unutamayacağımız olayların anılarıdır. Gerçekten dehşet verici bir şeye şahit olduğumuzda bu anın damgası kızgın bir demirle zihnimize sonsuza dek kalabilir. Bunun nedeni limbik sistemin elektriksel aktivetisinin duygusal bakımdan heyecan dolu anıları özümsemesidir. Amigdalada tetiklenen uyarım, aşırı bir duyarlılık ve odaklanma sağlar. Gözbebeklerimizin büyümesi yüksek seviyeli teyakkuz durumuna geçtiğimiz anlamına gelir. Normalde dikkat etmeyeceğimiz her türlü ayrıntıyı fark ettiğimiz için dünya birden çok net ve zengin bir hal alır. Sahne parlak bir ışıkla aniden aydınlanmış gibidir, sanki magazin gazetecileri dehşetli anılarımız boyunca dünyayı flaş ışıklarıyla aydınlatmaktadır. Bu anılara ‘flaş anılar' denmesinin nedeni budur. Bu anılar sayesinde geçmişi hisseder ve o ana ait duyguları yaşarız. Beyinde yaşam boyu saklanacak bir flaş anı haline gelen, bu yükseltilmiş uyarım ve duygusal yüktür. 

Genellikle yaşlandıkça anılarımızı kaybetmekten korkarız ama bazen unutmak en iyisidir. Flaş anıların birçoğu doğum günleri, düğünler gibi neşeli olaylarla ilişkiliyken çoğu ise dehşetli olaylar yüzünden üretilir. Kurbanlar ve hayatta kalanlar genellikle akıllarından silemedikleri travmatik anıları yeniden yaşarlar. Bu Post Travmatik Stres Bozukluğu (PTSB) ortak bir semptomudur. 9/11 sonrasında ikiz kulelerin yakınlarında yaşayan her beş New York'ludan birinde PTSB ortaya çıktı. Bu insanlar o korkunç günle ilgili karabasanlar gördüler ve o günü akıllarından çıkaramadılar. Duygusal sistemlerimiz başımıza gelen en kötü şeyleri unutmamıza kesinlikle izin vermemek üzere kurulmuş gibidir. Gerçekte flaş anıları ayrıntılı da diğerleri gibi yanlış olabilir. Sadece çok net ve doğru görünürler. Örneğin George Bush dahil pek çok insan, 9/11'de video görüntüleri henüz ortada yokken bile uçağın ilk kuleye çarptığını gördüğünü hatırlıyor. Belki de flaş anılar, her zaman en kötü durum senaryolarını hatırlamak için bir tür evrimsel değer işlevi görmektedir. Hayatta kalmak söz konusu olduğunda tabiat ana tehlikeyi nasıl hissettiğimizi hatırlamanın yaşamın zevklerinden daha önemli olduğuna karar vermiş gibi görünüyor. 

 

Kaynak: Bruce Hood'un  Benlik Yanılsaması adlı kitabından alınmıştır.